Haarlemmerpoort

Adres: Haarlemmerplein 50-82
Bouwjaar: 1838
Architect: Cornelis Allewijn 
Restauratie architect: Architectenbureau J. van Stigt bv
Opdrachtgever: Ymere
Bouwbedrijf:  
Bouwsom:  
Start bouw: 2014
Jaar van oplevering:  
Bijzonderheden: Rijksmonument
Categorie:

Beschrijving

Geschiedenis

De 19e eeuw gaf een aantal veranderingen te zien waardoor de omgeving en de functie van het Haarlemmerplein voorgoed veranderden. Vanaf 1830 verloor de vesting zijn militaire functie en werd op sommige plaatsen een begin gemaakt met het afgraven van de wallen. Het Haarlemmerplein was een van de eerste plaatsen waar omstreeks 1830 de aarden wal werd weggehaald. De vrijkomende grond werd bij het plein gevoegd, waardoor het plein van vorm veranderde. Enige jaren later, in 1838, werd ook de oude Haarlemmerpoort met de bijbehorende brug wegens bouwvalligheid gesloopt en vervangen door een nieuwe stadspoort met een nieuwe brug over de stadsgracht. Deze poort, naar ontwerp van Cornelis Alewijn, was in de eerste plaats een accijnshuis. Omdat pas vanaf 1874 stadsuitbreiding buiten de wallen was toegestaan, fungeerden de voormalige bastions in het midden van de 19e eeuw als vestigingsplaats voor de eerste fabriekjes. Het grote neoclassicistische gebouw was daarnaast echter duidelijk bedoeld als nieuwe representatieve toegang tot de stad. Ter ere van de inhuldiging van Willem II werd de naam gewijzigd van Haarlemmerpoort in Willemspoort.

De Poort, een rijksmonument,  heeft altijd een flexibel en meervoudig gebruik gekend, naast de belangrijke symboolfunctie en betekenis. Na leegstand in de 70-er jaren is de poort gekraakt en is het accent via de aankoop Grondbedrijf en het plan van Hubers en de Boer op een bijzondere woonvorm gekomen. De tramlijn richting Droogbak, de aanleg van de Haarlemmer Houttuinen en een zeer langdurige (20 jaar) aanpak van Haarlemmerplein Marnixstraat zorgden voor een verdere isolatie van de Poort in haar stedenbouwkundige betekenis. De echte gebruiksfunctie is qua effectiviteit ondergeschikt geweest, onder andere door een klein grondoppervlak, beperkte toegankelijkheid en ontstane isolatie in het stedelijk gebied. Toch kent de Poort vanaf de 80er jaren vele gebruikers vooral voor bewoning . De noodzaak van onderhoud aan de Poort, de nieuwe inrichting van het Haarlemmerplein en de ideeën om de Poort weer tot een icoon van de Haarlemmerbuurt te maken komen dan ook niet uit de lucht vallen.

Nieuwe Start

Eigenaar Ymere heeft in oktober 2011 op constructieve wijze een herstart gemaakt met het project Haarlemmerpoort door de ‘onderzoeksopgave’ in een breed planteam verband aan de orde te stellen. Betrokken partijen naast diverse geledingen van Ymere, zijn; bewoners, Wijkopbouworgaan en Wijksteunpunt Wonen, bureau Monumentenzorg, en stadsdeelvertegenwoordigers van diverse diensten (Wonen, Ruimte). In deze bijeenkomsten is onderzocht hoe de Poort weer tot haar volledige recht kan komen  en op niveau van de eigenaar is ook gezocht naar de combinatie van wonen en werken met een redelijke exploitatie. Uitgangspunt daarbij is om de omgeving van de Poort aan het water te benutten.

Haalbaarheidsonderzoek

De bewoners van de Poort hebben Andre van Stigt gevraagd als adviseur in het proces. Zijn expertise over dit soort gebouwen heeft in samenwerking met bewoners en Ymere geleid tot het doen van een Haalbaarheidsonderzoek, dat in 2012 is afgerond. Een subsidiebijdrage van Bureau Monumentenzorg heeft hiertoe gefaciliteerd. Om de Poort ook enigszins rendabel te maken zijn verschillende varianten voorgesteld ,waaruit tenslotte de combinatie van hoogwaardige renovatie met een combinatie van wonen en werken is voortgekomen.

Inmiddels werkt Ymere en Bureau van Stigt aan de  uitwerking van de plannen en zijn de omgevingsvergunning en bouwvergunning aangevraagd voor het nieuwe plan van de Poort.
Ymere heeft ondanks de tegenwind die corporaties nu ervaren toch besloten de Poort een kans te geven , het gebouw behoort tot de portefeuille van de corporatie en is te mooi om niet aan te pakken.

Planning

Inmiddels is het bouwplan vergund en klaar voor uitvoering. Vanaf september 2017 wordt het gebouw casco gestript, en wordt de fundering hersteld. Daarna zal (helaas) de Haarlemmerpoort te koop worden aangeboden.

 

Op de kaart